Tinh dầu tràm

Mấy năm trước, khi sinh đứa đầu, một chị bạn cho mình một chai bé xíu đựng tinh dầu tràm mà chị chiết ra từ chai ở nhà chị. Chị nói đã dùng suốt cho con gái của chị cho đến lúc đó, bé 6 tuổi, thấy rất tốt. Mình cũng thử dùng cho con bé sơ sinh của mình theo hướng dẫn của chị. Mùi dầu thanh thanh, thoa vào người không thấy rát, thấy nóng. Mình dùng cái chai nhỏ xíu ấy đến khi con bé 2 tuổi thì chai dầu mới hết.

Tuần trước, con nhóc đó sổ mũi, tối nằm lăn trở không ngủ ngon. Mình thức cả đêm canh con, thoa dầu khuynh diệp vào gan bàn chân và còn định thoa vào hai mang tai cho bé nhưng mùi dầu nồng quá. 2g30 sáng, không thể ngủ, mình vào mạng tìm thông tin về dầu tràm và nơi bán dầu. Ôi trời, cơ mang nào là dầu tràm. Rối tinh rối nùi. Thế là quyết định chép lại hết, lọc lại rồi coi coi dầu tràm nó ra làm sao.

Cây Tràm, tên khoa học là Melaleuca cajuputi Pwell, ở Việt Nam còn được gọi là cây chè cay, chè đồng, bạch thiên tầng, co tràm (Thái), họ: Sim – Myrtaceae, tên thương phẩm là Cajeput oil, cineol oil hay 1,8-cineol oil.

Tràm cây to, thân thẳng, vỏ mềm, trắng, dễ róc. Lá mọc so le, phiến dày, gân hình cung. Lá non và ngọn non có lông dày màu trắng. Hoa nhỏ, màu vàng ngà mọc thành bông ở đầu cành. Khi hoa kết quả, cành mang hoa lại ra lá non ở đỉnh. Trái tràm dạng quả nang, gần hình cầu, chứa nhiều hạt.

Tràm được phát hiện và sử dụng đầu tiên ở Mã Lai (tên địa phương là Cayu-puti), dưới tên Oleum Cajuputi (cajuput oil). Trên thế giới, nơi cung cấp tinh dầu cajuput oil chủ yếu, có nhiều giống chất lượng cao đã được chọn lọc là đảo Baru, Ceram, quần đảo Tanimbar (Indonesia), đảo Timor và các khu vực miền Bắc, miền Tây Territory (Australia). Ở Đông Nam Á, nhiều nhất là Việt Nam, Thái Lan, Myanmar, Malaysia và Indonesia. Trong đó, Việt Nam và Indonesia là hai nước có diện tích trồng tràm lớn nhất thế giới. Ngoài ra, tràm còn được thấy ở miền Nam Trung Quốc (Hồng Kông, Hải Nam), Lào, Campuchia, Tây Nam Papua New Guinea, Ghinea và Brazil.

Ở Việt Nam, tràm có ở Bắc Kạn, Thái Nguyên, Vĩnh Phúc, Hải Dương, Hà Tây, Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Bình, Quảng Trị, Thừa Thiên-Huế, Quảng Nam, Quảng Ngãi, Phú Yên, Khánh Hoà, Ninh Thuận, Bình Thuận, Đồng Nai, Bà Rịa-Vũng Tàu, Vĩnh Long, Đồng Tháp, Long An, An Giang, Kiên Giang, Cà Mau. Trữ lượng tinh dầu tràm trong nước khoảng 500 tấn/ năm.

Thành phần 1,8-cineol (càng cao, chất lượng tinh dầu càng tốt)

- Tràm đồi/Tràm gió: 46,0 - 72% 

- Tràm cừ: 1,43 - 9,49%

- Tràm trà/tràm Úc: 0 – 15%

Cách khai thác và lấy tinh dầu:

Trong dân gian, người ta cắt cây tràm sát gốc, chọn, làm sạch thân lá rồi cho vào nồi chưng cất theo kiểu thủ công. Hơi nước bốc lên sẽ lôi cuốn tinh dầu tràm đi theo, sau đó sẽ ngưng lắng lại qua “ruột gà” xoắn ngâm trong bể lạnh là ra thành phẩm. Việc phân loại 1, 2… chỉ dựa vào kinh nghiệm cá nhân. Theo nghiên cứu, thời gian cất tối ưu là 140 phút.

Tinh dầu tràm là một chất lỏng màu vàng xanh trong suốt, có hương thơm dễ chịu, nhẹ hơn nước, không tan trong nước, có thể tan trong một thể tích cồn 800.

Hiện nay, chỉ hai chất chính trong tinh dầu tràm được sử dụng làm dược liệu:

- α- Terpineol …….5% – 12%

- Eucalyptol………42% – 52%

Hoạt chất α- Terpineol chiết xuất từ tinh dầu tràm có tính sát trùng (diệt khuẩn, nấm và siêu vi) tốt, do đó α- terpineol là một nguyên liệu quý để bào chế nhiều loại thuốc bôi xức trực tiếp hoặc dầu khí dung bay hơi. Trong tràm hoang dại vùng Thừa Thiên Huế hàm lượng chất này là 12-14%.

α- Terpineol có ưu điểm:

1. Không độc với con người ở liều có tác dụng kháng khuẩn,
2. Có thể dùng cho mọi lứa tuổi, kể cả trẻ em và trẻ sơ sinh,
3. Có tác dụng sát trùng khá rộng trên vi khuẩn, nấm và siêu vi,
4. Ức chế diệt vi rút cúm A H5N1 và A H1N1 (OPDIS PHARMA, nghiên cứu cấp Bộ, thực hiện tại Viện Pasteur TP Hồ Chí Minh, 2008).

Cấp phép của Bộ Y tế:

• Mã số đăng ký sản xuất VNA-2686-99 cho nguyên liệu α- Terpineol
• Đưa dầu tràm vào danh mục thuốc thiết yếu để kiểm soát bệnh địa phương (local diseases control) trong chương trình Chăm sóc sức khoẻ ban đầu 2008

Công dụng của tinh dầu tràm:

1. Làm thuốc giảm đau trong bệnh phong thấp mãn tính, giảm đau trong vận động
2. Thuốc chống cảm mạo, say xe..
3. Thuốc ho, long đàm trong điều trị viêm mũi họng, thanh, khí, phế quản
4. Điều trị một số bệnh ngoài da do côn trùng như ghẻ, lang ben… và một số bệnh ngoài da khác như nấm, mụn, nám,…
5. Dùng để tẩy giun, đặc biệt là các loại giun tròn
6. Dùng bôi, xông, kháng khuẩn môi trường cho phụ nữ khi sinh đẻ.
7. Tái tạo mô, giảm sẹo thâm, giúp lên da non.
8. Ngăn ngừa sâu răng, hạn chế vi khuẩn, giảm mảng bám và cho nướu khỏe mạnh.
9. Trị gầu, tóc khô và hư tổn
10. Trị côn trùng cắn,
11. Trị các loại dị ứng nhẹ, viêm da, bỏng da, phát ban.

Lưu ý, theo một số nhà nghiên cứu, tràm đồi/tràm gió nên làm dược phẩm còn tràm trà/tràm Úc nên sử dụng làm mỹ phẩm do tràm trà/tràm Úc có nguy cơ gây ngộ độc cho em bé, người uống ở liều cao và nguy cơ này cũng thấy ở những mỹ phẩm dạng đắp, thẩm thấu qua da. Do đó, cần lưu ý chỉ dùng tinh dầu tràm trà bôi ngoài. Sử dụng qua đường uống có thể gây ngộ độc. Hơn nữa, vì tinh dầu tràm trà có thuộc tính cay và nóng như loại dầu gió thông thường (tuy cường độ ít hơn) nên có thể gây dị ứng cho những ai có làn da quá nhạy cảm. Phụ nữ có thai và cho con bú không được sử dụng tinh dầu tràm trà.

Một số chế phẩm từ dầu tràm:

1. Dầu thuốc EMCARE và Dung dịch tắm PHYTOBEBE: OPODIS Pharma
2. Kẹo ngậm dầu tràm: ADC Pharma
3. Dung dịch HƯƠNG XUÂN và PHYTOGYNO phụ nữ: OPODIS Pharma
4. Dung dịch rửa tay PHYTOSEP và CLINCARE: OPODIS Pharma
5. Tinh dầu tràm (Cineol 55% min và Cineol 70% min): Mediplantex
6. Tinh dầu tràm (Melafix nồng độ 1%) – điều trị cá bệnh: Aquarium Pharmaceuticals
7. Tinh dầu tràm (Cajeputi Oil): Vimedimex
8. Thuốc ho Eugica (nang mềm): công ty Dược Hậu Giang

Lưu ý khi mua tinh dầu:

Hiện nay, trên thị trường có khá nhiều nơi bán tinh dầu tràm nhưng rất ít nơi có tinh dầu nguyên chất. Do dầu tràm để càng lâu càng tốt, nên những chai dầu tốt là loại đã chưng cất trên một năm, có màu vàng nhạt, không cặn và không rít.

Cách sử dụng:

Tinh dầu tràm gió

1. Chống cảm lạnh, tránh gió và tránh ho

• Cho vài giọt tinh dầu tràm vào nước tắm của em bé. Không rửa mặt bé bằng nước này để tránh dầu vào mắt.
• Thoa trực tiếp lên lòng bàn chân, thái dương, mỏ ác hay bụng em bé sau khi tắm hoặc trước khi ra ngoài trời lạnh. Đối với bé sơ sinh, trước khi thoa nên pha loãng tinh dầu tràm trong nước ấm, hoặc chỉ chấm một chấm dầu vào chỗ cần thoa. Có thể kết hợp với massage.
• Với cả người lớn và trẻ em, đặc biệt là các thai phụ và sản phụ, thoa một ít dầu tràm hoặc massage lòng bàn chân với một ít dầu tràm trước khi đi ngủ.
• Lấy một thau nước nóng, trùm mền kín người nhỏ tinh dầu vào thau nước, xông cho đến khi đổ mồ hôi.

2. Kháng khuẩn

• Cho vài giọt dầu tràm trong chén nước nóng, hoặc thấm dầu tràm trong miếng bông gòn để ở các góc nhà sẽ giúp bầu không khí trong sạch hơn, tạo cảm giác dễ chịu.

3. Giảm đau

• Massage cho người già khi bị nhức mỏi xương khớp.
• Cho một giọt tinh dầu tràm vào ly nước ấm để uống giúp giảm cơn đau bụng.
• Dùng bông gòn thấm ít dầu tràm cho vào chổ răng sâu để đỡ đau.

4. Trị ho, tan đàm nhớt

• Cho một ít dầu tràm vào nước để xông họng, hít mũi.

5. Chống và trị muỗi, côn trùng

• Thoa dầu tràm (đã pha loãng trong nước ấm) lên da của em bé hoặc cho bé tắm với nước có tinh dầu tràm.
• Thoa dầu tràm lên vết muỗi cắn cũng làm giảm sưng và đau ngứa rất nhanh.
• Cho ít dầu tràm vào chổ có kiến để đuổi kiến.

6. Chống đầy hơi, không tiêu

• Massage bụng bé với một ít tinh dầu tràm sẽ giúp bé khỏi bị đầy hơi, không tiêu.

Tinh dầu tràm trà

1.    Trị hôi miệng, bệnh nướu rang và viêm họng:

• Nhỏ 3 giọt vô ly nước ấm nhỏ để xúc miệng ngày 2 đến 3 lần hoặc nhỏ vài giọt vô bàn chải đánh răng, chung với kem đánh răng. Chú ý, tuyệt đối không được uống dung dịch này.
• Pha 1 giọt trà + gỗ hồng mộc + 1 ít dầu jojoba rồi bôi vào trán và ngực chữa viêm họng.

2.    Trị nấm:

• Hòa một phần dầu với khoảng 20 phần nước, xịt vào âm hộ ngày 2-3 lần trị nấm âm hộ.
• Pha nửa nước, nửa dầu, bôi lên chỗ bị nấm bàn chân, ngón chân hoặc móng chân ngày 2 lần, dùng khoảng một tháng. Bôi dầu nguyên chất có kết quả nhanh hơn.

3.     Trị mụn và da nhờn:

• Pha một phần dầu, mười phần nước, bôi lên mụn.
• Nhúng một miếng vải cotton vào dầu tràm thoa trực tiếp lên đầu mụn trước lúc đi ngủ và sau khi thức dậy.
• Nhỏ vài giọt dầu vô các loại kem bôi mụn.
• Đối với các vùng da dễ bị mụn như trán, mũi và cằm, thoa dầu trực tiếp lên vùng chữ T.
• Nếu da mặt bị mụn trầm trọng, bạn hãy nhỏ 3 - 4 giọt dầu vào sữa rửa mặt và sử dụng hàng ngày.

4.    Trị gầu:

• Nhỏ vài giọt vô xà bông gội đầu, dầu gội có chứa 5% tinh dầu tràm trà có thể trị gàu, loại bỏ chấy, giúp phục hồi tóc khô và hư tổn. Dùng thường xuyên dầu gội có tinh dầu tràm trà, nang tóc và da đầu sẽ được "khơi thông". Tóc giữ được độ ẩm và ngăn ngừa vi khuẩn, nấm tấn công da đầu.

5.    Lở mép, lở môi:

• Bôi một ít dầu lên chỗ bị lở, ngày 2-3 lần.

6.    Khử trùng:

• Bôi ngoài da để khử trùng, bôi lên các vết muỗi cắn hoặc bị phỏng nhẹ.

7.    Trị hôi chân:

• Pha dầu vào nước để rửa chân

8.    Dưỡng da và làm sạch cơ thể:

• Nhỏ khoảng 10 giọt tinh dầu tràm trà nguyên chất vào mỹ phẩm dưỡng da toàn thân hoặc kem giữ ẩm và sử dụng hàng ngày trước khi đi ngủ.
• Nhỏ 10-12 giọt tinh dầu tràm trà vào bồn nước và ngâm mình. Thực hiện 2 lần/tuần, 1 lần khoảng 30 phút. Ngoài việc làm sạch, tinh dầu tự nhiên này sẽ giúp cơ thể bạn thư giãn sau khi làm việc hoặc chơi thể thao.

9.    Ngoài ra, xông tinh dầu tràm trà có thể giúp trị cảm lạnh, trấn tĩnh tinh thần. Thoa dầu vào các vết bỏng, vết thương có thể giúp lành da .


Nghe nói tính kháng khuẩn của tràm cừ cũng khá cao nhưng mình chưa tìm được tài liệu nào đủ để bổ sung vào trang này. Tóm lại, hiện nay mình thấy người ta thường bán tinh dầu tràm gió dùng như dầu khuynh diệp và tinh dầu tràm trà dùng tại các spa để massage và xông hương. Tóm lại một lần nữa, sau khi đọc tài liệu thì mình rút ra kết luận là em bé và bà mẹ cần dùng dầu tràm gió và tránh dầu tràm trà.