Lại là hộ chiếu Việt Nam tại Hàn Quốc

Chị nhân viên nhận hồ sơ xong, kiểm tra một lượt, gật gù rồi hỏi con: "Sao em để lâu vậy mới đi làm lại hộ chiếu? Quá một năm rồi!" "Dạ, tại năm ngoái em tới làm mà hồ sơ không đủ, anh nhân viên lúc đó nói với em 'Em có hai quốc tịch mà, cái này từ từ làm lại cũng không sao đâu em. Không bị phạt gì đâu', cho nên em chờ tới lúc cần em mới đi làm lại." Thế là chị gật đầu cái nữa rồi viết phiếu hẹn cho con. Tổng cộng mất 10 phút, 5 phút chờ đến lượt và 5 phút nộp hồ sơ. 

Năm ngoái, chính xác là ngày 17 tháng 8, Đại Sứ Quán Việt Nam mình còn nằm tạm ở tầng 5 của tòa nhà Mireco. Văn phòng tiếp dân lúc đó khá nhỏ và thấp. Từ ngoài sảnh thang máy bước vài bước thì thấy văn phòng của Đại Sứ Quán. Cửa mở vào một lối đi ngắn và hẹp, một bên là vách tường còn một bên là quầy ghi nhận tên người đến liên hệ công việc. Qua một cửa ngăn nữa là vào đến phòng chờ nộp hồ sơ. Phòng này lúc đó để sơ sài vài ba chiếc ghế, kệ đựng biểu mẫu kiêm bàn và một số hướng dẫn, quy định. Cô nhân viên ở quầy liên hệ công việc có lẽ cỡ tuổi trung niên nhưng lại nói tiếng Việt khá cứng. Không rõ cô là người Hàn ở bên mình lâu năm hay người Việt ở bên này lâu năm nữa. 

Anh nhân viên tiếp dân không còn là anh trai giọng Hà Nội của bốn năm trước nhưng cũng là một người rất nhanh nhẹn, vui vẻ và thân thiện. Anh nhận hồ sơ của con, cho con biết hồ sơ đã đủ nhưng con phải nộp thêm thẻ căn cước người nước ngoài để anh photo ra nữa mới đủ. Con lôi thẻ căn cước Hàn Quốc ra đưa vì thẻ căn cước người nước ngoài đã bị thu lại rồi còn đâu. Thế là anh ấy hô to: "Ôi, em là người hai quốc tịch à? Thế này thì không được rồi. Em phải về chuẩn bị này này này, kia kia kia. Nhé!" "Vậy cái giấy đó em phải đến đâu để làm vậy anh?" "Anh cũng không biết nữa. Em về kiểm tra lại rồi làm đi nhé. Mà này, em có hai quốc tịch mà,..." Và vì giờ hẹn con đặt đã sát giờ Đại Sứ Quán ngừng tiếp dân nên con không thể xin quay lại bổ sung hồ sơ. Mà con cũng không hỏi mình có thể quay lại bổ sung hồ sơ mà không cần đặt hẹn mới hay không nữa. 

Để không bị mất một ngày làm việc mà chẳng được gì, chồng con chở con về Văn phòng Hộ chiếu Suwon để làm hộ chiếu Hàn Quốc. Vừa bước vào cổng, một bác nhân viên bước ra hỏi anh chị cần gì, rồi hướng dẫn tụi con đến bàn viết đơn yêu cầu cấp hộ chiếu, lấy số chờ. Vì là trong mùa dịch nên khu nhận hồ sơ không đông người. Tụi con chờ chừng 5 phút thì vào nộp đơn kèm thẻ căn cước Hàn Quốc. Để chắc chắn viết đúng tên bằng chữ Latin, cô nhân viên hỏi mượn cuốn hộ chiếu Việt Nam đã hết hạn của con để đối chiếu, cho con kiểm tra lại tên bằng chữ Hàn và bằng chữ Latin sẽ được in trong hộ chiếu rồi hướng dẫn tụi con sang quầy nộp tiền. Mắc à. Một cuốn mẫu cũ 48 trang tới 55,000won lận. Nhưng được cái nhanh gọn, ít giấy tờ. Một tuần sau con có hộ chiếu Hàn Quốc.

À, nhưng mà con đang kể về hành trình có được hộ chiếu Việt Nam mà. Đây, hai tuần trước ngày hẹn với Đại Sứ Quán năm nay, con liên hệ với một em bên công ty tư vấn dịch thuật có ghi là 'Cơ quan được Đại sứ quán Việt Nam cho phép đại diện thay thế giải quyết các thủ tục liên quan đến kết hôn quốc tế'. Em không nhận. "Bên em nhiều việc lắm chị ạ. Chị không làm trọn gói mà chỉ dịch có một tờ giấy đó thôi thì em không nhận được đâu ạ." Con ngạc nhiên quá. "Ủa, lúc trước bạn chị cũng dịch có mỗi tờ giấy đó bên em thôi nên mới giới thiệu cho chị đó chớ." "Vậy hả chị? Thôi để em liên lạc lại cho chị địa chỉ rồi chị gửi giấy tờ tới đây cho em dịch nha." Mãi tới sáng hôm sau con mới nhận được tin nhắn của ẻm. Báo giá dịch vụ dịch, công chứng, dán tem Bộ Ngoại giao và gửi về tận nhà là 55,000won mà vì con đến tận nơi để lấy trước giờ hẹn với Đại Sứ Quán nên ẻm giảm giá cho con còn 50,000won thôi.

Chị nhân viên Đại Sứ Quán lại ngước lên: "Em ơi, em lấy một cái hẹn thì chỉ nộp được một hồ sơ thôi em. Giờ em ra ngoài nhập mã QR lấy cái hẹn nữa hôm nay rồi vô nộp hồ sơ cho con em nha." Thật ra việc này đã được lưu ý trên trang web lấy lịch hẹn làm việc với Đại Sứ Quán rồi mà con sơ ý không xem kỹ. Biết chắc là không thể nào lấy hẹn được trong cùng ngày nên con đưa luôn hồ sơ của thằng nhỏ vô: "Thôi sẵn đây chị coi dùm em luôn đi, hồ sơ của thằng bé này có đủ chưa chị?" "Mẹ chuẩn bị gì thì con chuẩn bị y như vậy là được. Ngoài ra là vì mẹ đi nộp dùm con cho nên em cần có thêm bản sao khai sinh của đứa nhỏ nữa là được nha em."

Hồ sơ nộp làm lại hộ chiếu của người có hai quốc tịch cần có:

1. Đơn cấp hộ chiếu
2. Hai hình thẻ 4x6 dán hai góc trái, phải bên trên tờ đơn
3. Photo chứng minh nhân dân/ căn cước công dân Việt Nam
4. Photo căn cước công dân Hàn Quốc (cần căn cước để đối chiếu)
5. Photo hộ chiếu Việt Nam (dĩ nhiên là phải đem theo bản chính)
6. Photo hộ chiếu Hàn Quốc (cần bản chính để đối chiếu) 
7. Giấy Chứng Nhận Cơ Bản (기본증명서) (có thể in từ nhà hoặc lên phường lấy, dịch sang tiếng Việt (tiếng Anh thì không được), đóng dấu công chứng dịch thuật, dán tem Bộ Ngoại giao Hàn Quốc)

Năm năm trước, khi hộ chiếu thằng nhỏ còn vài tháng nữa là hết hạn, con đã lên Đại Sứ Quán mình để làm lại. Đại Sứ Quán lúc đó còn là một tòa nhà cũ kỹ. Anh nhân viên cao ráo, lịch thiệp, nhã nhặn đã hỏi con có cần quyển hộ chiếu Hàn Quốc của thằng nhỏ trong thời gian chờ ra hộ chiếu Việt Nam của nó hay không. Vì con nói không cần nên hồ sơ con nộp vào cho anh ấy lúc đó chỉ là đơn, hộ chiếu Việt Nam, hộ chiếu Hàn Quốc, bản sao khai sinh của thằng nhỏ. Anh xem thẻ căn cước người nước ngoài của con rồi tự lấy photo những giấy tờ cần thiết. Và thôi. Vì vậy, khi phải làm hộ chiếu cho thằng nhỏ lần này, con đã nghĩ nó không cần làm Giấy Chứng Nhận Cơ Bản. 

Không có bất kỳ hướng dẫn nào liên quan đến việc cấp lại hay gia hạn hộ chiếu Việt Nam cho người có hai quốc tịch trên trang web chính thức của Đại Sứ Quán. Không có bất kỳ văn bản nào được in ra và dán lên phần hướng dẫn thủ tục tại phòng chờ nộp hồ sơ trong Đại Sứ Quán, cả năm trước lẫn năm nay. Không đâu có thể cho biết người có hai quốc tịch cần thêm Giấy Chứng Nhận Cơ Bản, trừ khi chính chủ lấy ngày hẹn, bỏ ra một ngày làm việc, chạy lên Đại Sứ Quán, vào gặp nhân viên tiếp dân và được biết bộ hồ sơ mình tưởng đã đầy đủ như hướng dẫn trên trang web của Đại Sứ Quán, vẫn còn thiếu tờ Giấy Chứng Nhận Cơ Bản.

"Chị nói thế nào chứ em đã làm bốn, năm năm nay cho bao nhiêu bộ hồ sơ rồi. Đều cần tờ giấy đó hết. Năm đó là chị hên thế nào đó chứ. Thử chị mà về bên mình làm xem. Chị trình giấy ra, họ mà biết chị có hai quốc tịch là họ bắt chị về lại Hàn Quốc làm cho mà xem." Cô bé làm dịch vụ dịch thuật và các loại giấy tờ ở tòa nhà Bộ Ngoại Giao Hàn Quốc cho con hay. 

Ngày hôm đó, sau khi biết hồ sơ thằng nhỏ thiếu, tụi con chạy đến tòa nhà Bộ Ngoại Giao (60 Sajik-ro 8-gil, Jongno-gu, Seoul) định tự mình làm thử xem sao. Không may, cô bé phụ trách dịch tiếng Việt nghỉ phép ngày hôm đó. Tụi con ghi lại thông tin. Sáng hôm sau, vừa leo lên xe, cô bé gọi điện dặn dò kỹ càng tụi con cần đem theo giấy tờ gì để có thể được dán tem Bộ Ngoại Giao, rồi cần tiền mặt để đưa họ vì họ không nhận thanh toán bằng thẻ. Đến nơi, cô bé dẫn tụi con đi sang phòng công chứng kế bên công chứng, rồi hướng dẫn tận tình tụi con cần đi lầu nào để dán tem. Cô bé lanh quá, dễ thương quá nên con đã đứng lại tám chuyện suốt một hồi với em. Và hậu quả là một tuần sau, kiểm lại giấy dịch, con phát hiện cô bé ghi nhầm thằng nhỏ có giới tính nữ. Con gửi bưu điện bộ hồ sơ đó cho cô bé sửa và em gửi lại cho con ngay trong ngày nhận được. Nhanh, dễ chịu và tốn kém. 

Tầng 2 Dịch thuật - Công chứng/ Tầng 6 dán tem Bộ Ngoại giao

Giấy Chứng Nhận Cơ Bản của con in sẵn ở nhà miễn phí, gửi bưu điện 2,500won, dịch thuật - công chứng - dán tem hết 50,000won, mất 2 ngày. Giấy Chứng Nhận Cơ Bản của thằng nhỏ in bên quận tốn 1,000won, mất 5 phút, đem sang bên tòa nhà Bộ Ngoại Giao thì không gặp được người dịch nên quay về nhà. Hôm sau lại bỏ hết 2 tiếng chạy lên. Tiền dịch thuật là 30,000won, tiền công chứng là 23,000won, tiền tem là 1,000won, mất gần 1 tiếng. Tiền gửi bưu điện đi để sửa lại là 2,500won, tiền bưu điện nhận nhanh là 5,000won.

Hai tuần sau khi nộp hồ sơ cho con thì con phải quay lại Đại Sứ Quán để nộp hồ sơ cho thằng nhỏ. Hôm đó phòng chờ có thêm một cặp vợ Việt, chồng Mỹ đến để làm hộ chiếu Việt Nam cho đứa nhỏ tầm một tuổi. Cô vợ chạy tới chạy lui viết đơn, làm giấy theo hướng dẫn của nhân viên. Đến phiên con vào, em ấy đẩy cửa, xin phép cắt ngang để hỏi chị nhân viên tiếp dân. Con hỏi nhỏ em ấy: "Giấy tờ phức tạp quá hả em? Tìm trên mạng không thấy hướng dẫn hả? Em phải tới đây mấy lần rồi phải không?" Em ấy bối rối, gật đầu và thì thào trả lời nhanh: "Dạ." Đó là vì con không nhận ra con đang đứng trước cái micro bên ngoài cho khách trao đổi với nhân viên bên trong và chị nhân viên tiếp dân đang chăm chú nhìn con cười.  

Tuần trước con nhận được tin nhắn từ một số di động, Đại Sứ Quán thông báo hộ chiếu của con đã có và cho hai ngày hẹn cho con chọn. "Em cứ nói em muốn nhận hộ chiếu chung với thằng bé đi. Lấy một lần cho đỡ mất công đi lại. Hồ sơ hai mẹ con cách nhau hai tuần thôi mà." Và con đã y như lời dặn của chị nhân viên, nhắn tin trả lời lại cho Đại Sứ Quán. Đến hôm nay con vẫn chưa thấy họ ừ hử gì đã nhận được tin nhắn của con hay chưa. Con cũng chưa nhận được thông báo về hộ chiếu của thằng nhỏ. Đã gần một tháng rồi. Thôi thì chờ thêm vậy.

Những lúc như vầy, bơ vơ không được hướng dẫn, chỉ bảo, phần lớn người ta chỉ có các công ty dịch vụ làm bạn. Có nơi báo giá 300,000won. Có nơi báo 500,000won. Người ta vẫn trả, vì không có thời gian, vì không muốn chạy tới chạy lui, xất bất xang bang. Một giờ công cơ bản trên 10,000won. Một lít xăng chừng 1,600won. Một trăm gram thịt heo chừng trên dưới 2,000won, tùy lúc khuyến mãi. Một trái bí ngòi đã lên tới 2,000won. Một tuần chợ thịt thà bánh trái thông thường cho bốn người trên dưới 250,000won. Một quyển hộ chiếu Việt Nam giá 87,000won (quy đổi từ $70). Năm năm nay giá không thay đổi. 

Đều phải nỗ lực để được là công dân Việt Nam. Có dễ đâu.